ايران در عراق يعنى همين سرزمين سورستان و سواد است . ولى براى توضيح بيشتر دربارهء اين موضوع و جنبه‌هاى مختلف آن در همين گفتار اشارهء مختصرى هم به بخشهاى ديگرى از همين نظام در مناطق ديگر نيز خواهد شد . * * * نظام آبيارى ايرانى در عراق نظام آبيارى عراق هم كه دولت خلفا آن را از ايران ساسانى به ارث بردند نه‌تنها در ارزش و اهميت دست كمى از مجموع نظام ديوانى و مالى ايران نداشت « 1 » بلكه از نظر فنى و هندسى و وسائل اجرائى يكى از بهترين نمونه‌هاى پيشرفت علم و تكنولوژى آن دوران به شمار مىرفت . كاوشهائى كه تاكنون به وسيلهء كاوشگران باستان‌شناس معاصر در قلمرو دولت ساسانى شده اطلاعات باارزشى را در همين زمينه و در همين منطقه در اختيار محققان نهاده‌اند ، و هرقدر كار باستان‌شناسى پيش‌تر رود و بر آگاهى تاريخى پژوهشگران دربارهء اين منطقه افزوده شود ، ارزش و اهميت آن نظام آبيارى و اثر آن در آبادانى عراق بهتر و روشن‌تر نموده مىشود . هيأت كاوشگران آكسفورد فيلد كه چندى پيش در اين منطقه به كاوش پرداخته و در نتيجه كاوشهاى مهمى كه در استانهاى جنوبى عراق ، و در قلمرو دو استانى كه به نام شادبهمن و شادشاپور نامشان خواهد آمد ، به عمل آورده‌اند به اين نتيجه رسيده‌اند كه در اين منطقه سرزمين واقع بين دجله و فرات در آن زمان به وسيله جدولهاى منظمى آبيارى مىشده كه سرتاسر آن خاك حاصلخيز را مىپوشانده ، و در همهء آنجا آثار كوشك‌ها و كاخ‌هاى ساسانى ديده شده است « 2 » . براى پى بردن به ارزش و اهميت نظام آبيارى در عراق و اثر آن در آبادى و عمران آن سرزمين بايد به اين امر توجه شود كه آبادى يا ويرانى عراق همواره بستگى تام و تمام به دو رود سركش و ناآرام دجله و فرات و حالت ناپايدار آنها داشته و مهمترين مسأله‌اى كه از روزگاران بسيار كهن تا امروز پيوسته در برابر

--> ( 1 ) . لوسترانج ، بلدان الخلافة الشرقيّة ، ص 47 . ( 2 ) . كريستن‌سن ، ايران ساسانى ، ترجمه فارسى رشيد ياسمى ، ص 448 تا 449 .